Gijzeling? Dit is waarom mensen niet ingrijpen

Trauma

Gijzeling? Dit is waarom mensen niet ingrijpen

Vastgegrepen en met een mes op haar keel kijkt de vrouw wanhopig naar de groep mensen voor haar. Ze staan nog geen meter van haar vandaan, te kijken hoe ze wordt vastgehouden door een verwarde vrouw die schreeuwt dat ze geen terrorist is. Wie of wat ze dan wel is, en wat ze precies wilt, is niet duidelijk. Er wordt gefilmd, er klinkt zelfs gelach op de achtergrond. Een bizar tafereel.

Hoe komt het dat kijkers thuis hardop riepen: “Doe dan iets! Bel 112! Pak dan met z’n allen dat mes af!”.. maar iedereen die daar écht stond helemaal niks deed?

Want als wij daar hadden gestaan, hadden we zeker iets gedaan, toch? Helaas is dit tafereel minder bizar dan we zelf graag willen geloven. Het ‘omstander-effect’ (bystander effect) is namelijk één van de sterkste effecten in de sociale psychologie. In 1964, toen een vrouw genaamd Kitty Genovese voor haar appartement in New York werd doodgestoken, werd het omstander-effect voor het eerst beschreven. Er keken 38 mensen toe zonder in te grijpen of de politie te bellen.

Dit staat helaas niet op zichzelf. Er zijn talloze vergelijkbare gebeurtenissen waarbij een groep mensen staat te kijken en niks doet. Twee Amerikaanse onderzoekers wilden weten hoe dit komt. Na verschillende experimenten stelden ze vast dat omstanders door vijf mentale en gedragsmatige processen gaan als ze iets ergs zien gebeuren:

  1. Ze zien dat er iets gaande is
  2. Ze interpreteren de situatie als een noodgeval
  3. Ze ervaren een bepaalde mate van verantwoordelijkheid:
    • ze hebben wel of niet het gevoel dat het slachtoffer hulp nodig heeft
    • hun eigen mate van competentie
    • de relatie met het slachtoffer (is het een bekende of onbekende?)
  4. Vorm van hulp die geboden kan worden
  5. Actie ondernemen of niet

“Het allerbelangrijkste is: voel je je verantwoordelijk of niet? Maar wie in een grote groep ís dan verantwoordelijk?”

gijzeling omstandereffectAls mensen in een groep staan, voelt niemand zich echt verantwoordelijk om in te grijpen. Daarnaast ben je ‘anoniem’. ‘Als anderen niet ingrijpen, zal het misschien niet nodig zijn.’ ‘De man naast mij is sterker dus hij kan beter hulp bieden dan ik.’ ‘Straks overkomt mij nog iets.’ ‘Misschien lukt het niet het mes af te pakken terwijl iedereen kijkt’.

Allemaal redenen, snelle gedachten en beslissingen die door de omstanders heen zijn gegaan. Naast het feit dat ze natuurlijk bang waren dat de vrouw in kwestie iets zou overkomen als ze in zouden grijpen. Stress en angst zijn vaak slechte raadgevers, en mensen verstijven ook.

Dit praat niet goed wat er gisteren gebeurde, het is slechts een verklaring van menselijk gedrag in bizarre situaties. Gelukkig is de vrouw niet gewond geraakt. Wel zal ze er bovenop moeten komen, want hoe verwerk je dat je een mes op je keel hebt gekregen? En misschien nog moeilijker, hoe verwerk je dat je iedereen in de ogen kon kijken, maar ze jou lieten staan?

Wat kun je het beste doen als jou iets ergs overkomt tegenover een groep?

Wat kun je het beste doen als jou iets ergs overkomt tegenover een groep? “Jij! Met die rode jas! Bel de politie!” Als je daar nog toe in staat bent, wijs dan heel concreet mensen aan, en geef ze opdrachten. Je maakt ze hiermee ‘verantwoordelijk’ en haalt ze uit die anonimiteit. Ze zullen je dan sneller helpen en niet verdwijnen in de groep. Laten we hopen dat je dit echter nooit hoeft te doen.

Bekijk alle blogposts
Psycholoog.nl