Bipolaire stoornis

Bipolaire stoornis

In het kort

  • Bipolair betekent: twee tegengestelde uitersten
  • Bij een bipolaire stoornis is er sprake van tegengestelde stemmingen: depressieve periodes worden afgewisseld met energieke of prikkelbare periodes
  • Iemand met een bipolaire stoornis werd vroeger manisch depressief genoemd
  • Een manie gaat in 50% van de gevallen samen met een psychose
  • Tijdens een manie is vaak een opname nodig
  • Bij een bipolaire stoornis is de kans op zelfmoord vergroot
  • Ongeveer 1,5% van de mensen lijdt aan een bipolaire stoornis

Mijn klacht

Bipolaire stoornis manische depressieMisschien herken bovenstaande punten niet maar herken je wel in het volgende, of lees verder over de bipolaire stoornis:

Wat is een bipolaire stoornis?

Een bipolaire stoornis is een stemmingsstoornis waarbij er sprake is van sterke stemmingswisselingen. Bipolair betekent twee tegengestelde uitersten: de stemming kent hoogte- en dieptepunten. In deze strip wordt dit uitgebeeld (klik om te vergroten):

Bij een bipolaire stoornis wisselen vier typen stemmingen zich af:

  • Depressieve episodes: de stemming is somber en vlak.
  • Manische episodes: de stemming is abnormaal energiek, vrolijk (euforisch) of prikkelbaar; Tijdens een manie worden allerlei activiteiten ondernomen die impulsief en onbezonnen kunnen zijn. Ook kan iemand veel minder slapen, meer praten, een vluchtige gedachtegang hebben, snel afgeleid zijn en prikkelbaar zijn.
  • Hypomanische episodes: ‘hypo’ betekent minder of verlaagd. Een hypomanische episode is een mildere vorm van de manische episode, waarbij iemand erg euforisch of prikkelbaar is.
  • Gemengde episodes: Er is tegelijkertijd sprake van (hypo)manische symptomen, als van depressieve symptomen. De stemming is dan vaak heel prikkelbaar.

Manische, depressieve, hypomanische of gemengde episodes volgen elkaar in wisselend tempo op. Er kunnen lange stabiele episodes zijn, waarbij de stemming redelijk normaal is en er minder beperkingen zijn in het dagelijks leven. Bij sommige mensen ontstaat een manie of een depressie heel geleidelijk. Bij anderen kan de overgang heel plots verlopen, zelfs binnen een paar dagen.

Vroeger werd iemand met een bipolaire stoornis ook wel manisch depressief genoemd. Maar ‘manisch depressief’ is een benaming die niet helemaal klopt. Sommige mensen hebben namelijk alleen maar manische episodes, en geen depressieve episodes. Een depressieve episode is niet altijd vereist om tot de diagnose bipolaire stoornis te komen. Andersom geldt dit ook, sommige mensen hebben nooit echt een manie, maar wel hypomanische episodes (milde manische verschijnselen) en depressieve episodes.

Doordat er verschillende combinaties stemmingen mogelijk zijn, worden er twee typen bipolaire stoornissen onderscheiden:

  • De bipolaire stoornis type 1
  • De bipolaire stoornis type 2

Bipolaire stoornis type 1

De bipolaire stoornis type 1 wordt gezien als de ‘klassieke’ manische depressie. Zoals eerder al genoemd is, klopt deze term niet helemaal.

Bij de bipolaire stoornis type 1 is er namelijk sprake van minstens één manische episode, maar is een depressieve episode niet vereist. Ook hypomanische episodes kunnen aanwezig zijn, maar zijn niet vereist voor de diagnose.

Bipolaire stoornis type 2

Bij de bipolaire stoornis type 2 is er sprake van minstens één depressieve en minstens één hypomanische episode. Er is nooit een manische episode geweest.

Vroeger werd dit gezien als de mildere vorm van bipolaire-I stoornis, maar de bipolaire stoornis type 2 is niet minder ernstig dan de ‘klassieke’ type 1 stoornis. Mensen met deze vorm hebben namelijk al zeer lange tijd last van depressies, wat ernstige beperkingen in het functioneren met zich meebrengt.

Depressie

De criteria voor een depressie bij de bipolaire stoornis zijn dezelfde als die voor een ‘gewone’ (unipolaire) depressie. Bipolair betekent dat de stemming twee kanten op kan gaan (diepte- en hoogtepunten). Unipolair betekent dat de stemming maar één kant opgaat (alleen maar depressies).

Ook bij een bipolaire depressie moeten de depressieve symptomen minstens twee weken aanwezig zijn, gedurende het grootste deel van de dag en bijna elke dag. Een bipolaire depressie kan zeer ernstig zijn en vraagt vaak om een andere behandeling dan een gewone depressie.

Bij een bipolaire stoornis komen heel vaak zelfmoordgedachten, -plannen en -pogingen voor. De kans dat zij zelfmoord plegen is 15 keer groter dan bij andere mensen. Een kwart van de mensen die een eind aan hun leven maken, heeft een bipolaire stoornis.

Manie

Mensen met een manie voelen zich vaak uitgesproken vrolijk, energiek en zelfverzekerd. Ze hebben een hoge dunk van zichzelf en kunnen denken dat ze bijzondere gaven hebben. Ze zijn energiek, druk en actief. Ze slapen en eten weinig, omdat ze het te druk hebben met andere dingen. Hun gedachten razen door hun hoofd. Ze zijn spraakzamer dan normaal en vaak springen ze van de hak op de tak. Soms is de stemming prikkelbaar.

Er is sprake van duidelijke beperkingen in het dagelijks leven, zoals niet meer kunnen werken en zichzelf verwaarlozen. Sommige mensen zijn tijdens een manie seksueel ontremd. Het kan gaan om ongewenste intimiteiten, uitgesproken verleidingspogingen of seks hebben met vreemden. Ook koopzucht en heel veel geld uitgeven komt regelmatig voor. Dit kan ernstige gevolgen hebben, zoals een echtscheiding ten gevolge van seksuele uitspattingen, of schulden. Door roekeloze investeringen kunnen mensen alles kwijtraken en uiteindelijk dakloos worden. Een manie kan ook gevaarlijk zijn. Door niet of heel weinig te slapen en te eten kan uitputting ontstaan.

Tijdens een manie hebben mensen vaak geen ziektebesef. Zij vinden zelf dat zij beter functioneren dan ooit en wie het tegendeel beweert, is te dom om dat te begrijpen, jaloers of heeft kwade bedoelingen. Een opname in een psychiatrische instelling vinden ze zelf niet nodig.

Symptomen manie

Bij een manie heeft iemand een abnormaal goede of juist een prikkelbare stemming. Deze stemming is minstens een week aanwezig, gedurende het grootste deel van de dag en bijna elke dag. Tijdens deze periode is ook sprake van toegenomen energie of activiteit. Andere symptomen zijn:

  • Zich verheven voelen boven anderen
  • Weinig behoefte aan slaap hebben
  • Spraakzamer zijn
  • Sneller denken of gejaagde gedachten hebben
  • Snel afleidbaar zijn
  • Veel tijd besteden aan of niet kunnen stoppen met activiteiten
  • Rusteloos zijn
  • Gedrag dat pijnlijke gevolgen kan hebben (bv. ontremd seksueel gedrag, heel veel geld uitgeven)

De symptomen zijn niet toe te schrijven aan een lichamelijke ziekte, zoals een te snel werkende schildklier (hyperthyreoïdie). Ze mogen ook niet het gevolg zijn van het gebruik van alcohol of drugs.

Manische psychose

Een manie gaat in ongeveer de helft van de gevallen samen met een psychose. Tijdens een psychose hebben mensen wanen en/of hallucinaties. Een waan is een overtuiging die niet overeenkomt met de werkelijkheid en niet te corrigeren is. Een hallucinatie betekent dat mensen dingen waarnemen die er niet zijn, zoals stemmen horen of verschijningen zien. Wanen die tijdens een manie vaker voorkomen zijn grootheidswanen en achtervolgingswanen. Iemand die manisch is en zich geweldig voelt, kan denken speciale gaven te hebben en ‘uitverkoren’ te zijn om de wereld te redden. Als iemand niet van die gedachte af te brengen is, is dit een waan. Mensen met achtervolgingswanen zijn ervan overtuigd dat anderen hen bespioneren of achtervolgen. Ze denken bijvoorbeeld dat er een complot tegen hen wordt gesmeed of dat er overal geheime camera’s verborgen zijn in hun huis. Tijdens een manie passen de hallucinaties meestal bij de waan. Als iemand denkt uitverkoren te zijn, kan hij de verschijning van een overledene of een engel zien die dat bevestigt. Als iemand ervan overtuigd is dat hij via camera’s begluurd wordt, kan hij het gezoem daarvan horen. Soms hoort iemand kwade stemmen die over hem praten of ziet hij ‘vreemde wezens’ die hem achtervolgen.

Hoe vaak komt de bipolaire stoornis voor?

De stoornis begint meestal tijdens de adolescentie of jongvolwassenheid (tussen de 15 en 25 jaar), maar kan op iedere leeftijd optreden. Vaak worden mensen al langere tijd behandeld voor terugkerende depressies en wordt pas later vastgesteld dat er al langer hypomanische episodes waren. Soms zijn de eerste verschijnselen al in de kindertijd merkbaar.

Een bipolaire stoornis komt voor bij ongeveer 1,5% van de mensen. De ‘gewone’ (unipolaire) depressie komt tien keer vaker voor en vaker bij vrouwen dan bij mannen. De bipolaire stoornis komt ongeveer even vaak voor bij vrouwen als bij mannen.

Behandeling bipolaire stoornis

De behandeling van een bipolaire stoornis is gericht op het bereiken van een stabiele toestand met zo min mogelijk pieken en dalen. Daarvoor moeten niet alleen depressieve en hypomanische/manische symptomen behandeld worden. Belangrijk is om nieuwe episodes te voorkomen.

Tijdens een manie is vaak een opname nodig om de patiënt tegen zichzelf te beschermen. Zo kan bijvoorbeeld seksueel ontremd gedrag, het maken van schulden en uitputting worden voorkomen. Tijdens een depressie kan de patiënt ook een gevaar zijn voor zichzelf, onder eer omdat de kans bestaat dat iemand zelfmoord pleegt.

De behandeling van de bipolaire depressie is anders dan die van een gewone (unipolaire) depressie. Bij een bipolaire stoornis is voorzichtigheid geboden met het voorschrijven van antidepressiva. Een bipolaire depressie kan door het gebruik van antidepressiva omslaan in een hypomanische of manische episode.

  • psycho-educatie
  • cognitieve gedragstherapie
  • interpersoonlijke therapie
  • mindfulness
  • gezinstherapie
  • leefstijladviezen (slaap, voeding, structuur)
  • life-charts (stemmingsdagboeken, ook via apps)
  • elektroconvulsieve therapie
  • medicatie bij een manie
  • medicatie bij een depressie

Tips voor naasten

Kijk hier voor tips wanneer je naaste last heeft van een bipolaire stoornis.

Psycholoog.nl