Paniekstoornis

Paniekstoornis

In het kort

  • Een paniekstoornis wordt gekenmerkt door paniekaanvallen: plotselinge golven van intense angst
  • De persoon wordt overvallen door hartkloppingen, zweten, trillen, misselijkheid, duizeligheid, hyperventilatie, een gevoel van flauwvallen, of de angst om dood te gaan
  • De persoon is aanhoudend bang voor nieuwe paniekaanvallen of vermijdt situaties waarin dit zou kunnen gebeuren
  • Naar schatting heeft 1 op de 30 tot 50 mensen een paniekstoornis
  • De paniekstoornis komt twee keer vaker voor bij vrouwen dan bij mannen

Mijn klacht

Herken je de bovenstaande punten niet helemaal? Kies hier je voornaamste klacht of lees verder over de paniekstoornis:

Wat is een paniekaanval?

Een paniekaanval is een plotselinge golf van intense angst of intens onbehagen die binnen enkele minuten een piek bereikt. Een paniekaanval gaat gepaard een aantal lichamelijke verschijnselen, zoals hartkloppingen, pijn op de borst, trillen of het gevoel geen adem te krijgen en te stikken.

Als de paniekaanvallen samengaan met een andere angststoornis, zoals een fobie, maar niet onverwachts optreden tellen ze niet mee voor de diagnose paniekstoornis. Een voorbeeld daarvan is iemand met een spinnenfobie die een paniekaanval krijgt bij het zien van een spin. Bij de fobie wordt dan vermeld: ‘met paniekaanvallen’.

Wat is hyperventilatie?

Hyperventilatie betekent letterlijk ‘teveel’ (hyper) ademen (ventilatie). Tijdens hyperventilatie ademen mensen teveel en te snel. Dit kan leiden tot een gevoel van benauwdheid en duizeligheid. Tijdens een paniekaanval gaan mensen vaak hyperventileren. Maar dit is niet altijd het geval. Een paniekaanval kan ook optreden zonder hyperventilatie. En mensen kunnen hyperventileren zonder een paniekaanval te hebben. Zo hebben sommige mensen de neiging om te hyperventileren als ze veel stress ervaren of oververmoeid zijn. Als zij dat alleen af en toe hebben en/of bijna andere symptomen hebben, is dit geen paniekaanval.

Wat is een paniekstoornis?

Een paniekstoornis houdt in dat mensen herhaaldelijke paniekaanvallen hebben op onverwachte momenten. Met ‘onverwachte momenten’ wordt bedoeld dat er geen duidelijke aanleiding voor is. De aanval treedt op ‘uit het niets’. Soms zijn er zelfs nachtelijke paniekaanvallen. Dan wordt iemand in paniek wakker zonder dat er een reden voor is, zoals een nachtmerrie. Daarnaast kunnen er ook voorspelbare paniekaanvallen zijn, bijvoorbeeld in een situatie waarin eerder een paniekaanval optrad.

Meestal zijn deze mensen voortdurend bang voor een nieuwe paniekaanval of voor de gevolgen daarvan, zoals een hartaanval krijgen of ‘gek worden’. Vaak vertonen zij ook gedragsveranderingen. Dan gaan ze bijvoorbeeld situaties uit de weg waarin ze geen hulp kunnen krijgen als ze in paniek raken. Maar ook de lichamelijke verschijnselen die bij paniekaanvallen horen, kunnen vermeden worden, bijvoorbeeld door lichamelijke inspanningen te beperken.

Het aantal paniekaanvallen is heel wisselend. Dit kan gemiddeld één keer per week zijn, maar ook veel meer. Soms worden periodes met veel aanvallen (bijvoorbeeld één keer per dag) afgewisseld met periodes met weinig tot geen aanvallen. Het komt voor dat er maandenlang geen paniekaanvallen zijn en dat ze dan toch weer de kop opsteken.

Een paniekstoornis komt veel voor in combinatie met agorafobie, oftewel pleinvrees. Mensen met agorafobie zijn bang dat ze verschijnselen van paniek zullen ervaren in bepaalde situaties buitenshuis. Het gaat met name om situaties waarin zij niet makkelijk kunnen ontsnappen of waar geen hulp aanwezig is. Daarom gaan zij deze situaties vermijden. Een patiënt met zowel paniekaanvallen als agorafobisch vermijdingsgedrag, krijgt beide diagnoses.

Depressies komen vaak voor bij mensen met een paniekstoornis. De schattingen daarover lopen uiteen van 10 tot 65%. Maar ook als geen sprake is van een depressie is het risico op zelfdoding aanzienlijk verhoogd.

Symptomen paniekstoornis

Een paniekstoornis wordt gekenmerkt door herhaaldelijk terugkerende en onverwachte paniekaanvallen. Een paniekaanval is een plotselinge golf van intense angst of intens onbehagen die binnen enkele minuten een piek bereikt. Een paniekaanval gaat gepaard met vier (of meer) van de volgende symptomen:

  • Hartkloppingen, een bonzend hart of een versnelde hartslag
  • Zweten
  • Trillen of beven
  • Gevoelens van ademnood of verstikking
  • Het gevoel naar adem te snakken
  • Pijn of een onaangenaam gevoel op de borst
  • Misselijkheid of maag/buikklachten
  • Een gevoel van duizeligheid, onvastheid, licht in het hoofd zijn of flauwvallen
  • Koude rillingen of opvliegers
  • Een verdoofd of tintelend gevoel
  • Derealisatie (het gevoel dat de omgeving niet echt is) of depersonalisatie (alsof iemand in een film speelt)
  • Vrees om de zelfbeheersing te verliezen of ‘gek te worden’
  • Vrees om dood te gaan

Gedurende een maand (of langer) is een van de volgende kenmerken aanwezig:

  • Voortdurend bezig zijn met of bezorgdheid over nieuwe paniekaanvallen of de gevolgen daarvan, zoals de zelfbeheersing verliezen, een hartaanval krijgen of ‘gek worden’
  • Een duidelijke onaangepaste gedragsverandering in samenhang met de aanvallen, zoals het vermijden van onbekende situaties

Hoe vaak komt een paniekstoornis voor?

Ongeveer 10% van de bevolking maakt minimaal één paniekaanval door, zonder te voldoen aan de criteria voor paniekstoornis. Ongeveer 2 tot 3% van de bevolking heeft een paniekstoornis. De stoornis komt twee keer vaker voor bij vrouwen dan bij mannen.

De cultuur speelt ook een rol. In Azië, Afrika en Latijns-Amerika komt de paniekstoornis veel minder voor (0,1 tot 0,8%) dan in westerse landen.

De paniekstoornis begint meestal bij jongvolwassenen (20 tot 24 jaar). Een enkele keer begint het al op kinderleeftijd. Een begin na de leeftijd van 45 jaar is zeldzaam.

Behandeling paniekstoornis

Bij een paniekstoornis worden vaak medicijnen voorgeschreven. Maar het advies is om altijd te beginnen met een psychologische behandeling. Als deze niet effectief genoeg is, kan medicatie worden overwogen. Maar ook dan is het aan te bevelen om medicatie te combineren met een psychologische behandeling.

Binnenkort vind je hier meer over de behandeling van een paniekstoornis.

Vind hier een psycholoog die gespecialiseerd is in angstgerelateerde klachten.

Tips voor naasten

Kijk hier voor tips wanneer je naaste last heeft van paniek.

Psycholoog.nl